ETHIstanbul Conference 2025 | CADEFI IN Türkiye: Opportunities, Challanges & Roadmap | Panel

Transcript

[Müzik] Eee, hepiniz hoş geldiniz. Bugün eee Türkiye sektöründeki işte kriptonun ve finansal, merkezi finansal piyasaların nasıl işbirliği içinde olacağını, eee, bunların arasında ilişkinin nasıl iyileştirebileceğini ve önümüzdeki zorlukları işte nasıl aşabileceğimize dair, eee, bir panel icra edeceğiz. Eee, ilk şey sorusuyla başlamak istiyorum. Yani öncelikle sektör hakkındaki hepinizin mevcut düşüncelerini, mevcut düşüncelerini almak istiyorum. Çok kısa Yunus'la başlayabiliriz.

Gelmiyor. Tamam. Eee, merhaba, hoş geldiniz. Eee, yani ben işin daha geleneksel tarafından geliyorum. Finables'ın kurucusuyum. Eee, biz hisse senedi ve yatırım fonları ile ilgili data sağlıyoruz. Aynı zamanda bir de portföy şirketi için SPK'dan izin aldık. O yüzden birazcık daha regülatörle yakın ilişkisi olan ve eee o süreçleri yürütmüş eee biri olarak o taraftan yaklaşayım konuya. Eee yani çok ilerlenmesi gereken yol var açıkçası regülasyon tarafında ve eee şu ana kadar atılan adımlar hani kimsenin çok memnun olduğunu düşünmediğim şekilde ilerliyor.

Eee biz aslında kripto tarafına birazcık daha research odaklı bakıyoruz. bir research platformumuz var. Eee, sürekli olarak hem projelerle ilgili hem de gelişmelerle ilgili düzenli içerikler üreterek bir şekilde buranın finansal okur yazarlığını oluşturmaya çalışıyoruz. Çünkü Türkiye'deki kripto para kullan yani kripto para eee, hold eden insan sayısı belki hisse senedinden ve yatırım fonlarından daha yüksek ama kripto okur yazarlığı olarak bakarsak birkaç bin kişiden oluşuyor aslında bütün ekosistem. Yani Web'ü bilen ekosistem. O yüzden birazcık oranın gelişmesi gerektiğini düşünerek eee bir yola çıktık. E research tarafıyla ama hani bir fon yöneticisi olarak işin gitmesinin gerektiği yerin birazcık daha

profesyonellerin elinde insanların parasının burada eee değerlendirilme yoluna doğru gitmesi gerektiğini düşünüyorum. Eee hisse senedi piyasası 35 yılın ardından buraya anca geldi. Yani 86'da borsa kuruldu. Yatırım fonlarının genişleme dönemi pandemi sonrasına denk geliyor. Eee umarım kriptoda bu kadar geç kalmayız. eee diyeyim ve Alp'e bırakayım. >> Kendini çok kısa tanıtırsan sevinirim. >> Merhaba. Eee ben Alp. Eee bir 10 senedir kriptodayım. Blockchain teknolojileriyle uğraşıyorum. Eee şu anda inverter diye bir şirketin kurucu ortağıyım. Eee soru şey değil mi? Ne öngörüyoruz? Gelecek >> şu anki durumu >> ve ne öngördüğünü kısaca anlatırsan.

>> Yani durum olarak gayet güzel bir yerdeyiz. hani 67 sene önce 7080 milyon dolar e likitte olan bir endüstri bugün 4 trilyon dolarda oturuyor. Eee biz bir teknoloji altyapısı kurmaya çalışırken bizimle dalga geçen insanlar şu an genel olarak bizimle iş yapmaya çalışıyor. Eee kumardan çıktık. Geleceğin teknolojisi olduk. Eee regülatör ciddiye alıp regülasyon yazmaya başladı. bizim eski yazdığımız işte eee e araştırma kağıtlarını regülasyonlarda kullanmaya başladılar. Bence gayet güzel bir noktadayız. Eee bankaların CEO'ları olsun, eee özel aile şirketlerinin başındaki insanlar olsun vesaire hepsi yatırımların yaptığı teknolojiyi

implement eee teknolojiyi uyarlamaya çalışıyorlar kendi iş modellerine. Bence gayet güzel bir noktadayız. E ben de gelecekte de çok parlak görüyorum. Özellikle Türkiye gibi bir ülkede bu kadar ihtiyacı, finansal teknolojiye bu kadar ihtiyacımız olduğu bir yerde. Eee, güzel bence yani. >> Teşekkürler Burak hocam. >> Selamlar. Eee, ben de Paribu'da iş geliştirme yöneticisi olarak görev alıyorum. Eee, bir merkezi exchange bakış açısıyla baktığımızda aslında regülasyonla beraber biraz daha sorumluluklarımızın arttığı bir dönemdeyiz. Çünkü Türkiye'de kriptoya olan güven her geçen gün artıyor.

Adaptasyon çok yüksek bir seviyede ve hacimler de global ölçekte bayağı yüksek. O yüzden bize de sorumluluk bayağı düşüyor. Eee, regülatörlerle beraber böyle omuz omuza çalışıp iyi bir yere doğru götürüyoruz. Ben de daha pozitif taraftayım şu anda. Özellikle borsa ve regülatörlerin bir arada çalıştığı bir dünyada olduğumuz için diyebilirim kısaca. Eee, merhaba. Ben Anadolu Teter'in Türkiye genel müdürüyüm. Eee, şeyde ben Alpe'e çok katılıyorum açıkçası.

5-6 sene önce çok spekülatif bakan, çok eleştirel bakan, pek çok konvansiyonel finans kuruluşu artık bizimle çalışmak istiyorlar ve eee onun ilerisinde de bu oluşmuş market ve pazarı kendileri ele geçirmek istiyorlar biraz. O yüzden asıl ben gelecek birkaç seneyi konvansiyonel finans kuruluşların kriptodaki pazar payını ele geçirme teşebbüslerine nasıl mevcut büyük oyuncuların geri savaşacağını ve aradaki mücadelelerin enteresan olacağını düşünüyorum açıkçası. Eee burada tabii kimler daha baskın olur? Hani bir tarafta 10 senedir bu piyasayı bilen içinden gelmiş insanlar var ama bazen de eski kapital dediğimiz hani konvansiyonel finans

piyasası da güçlü hamleler yapabiliyor hani içeriye girmek için. O yüzden enteresan ama bir yandan da zor dönemlerin geldiğini düşünüyorum. Öyle. Çok teşekkür ederim. >> Teşekkürler. E diğer bir merak ettiğim husus Yunus hocam sana soracağım bunu. Eee Türkiye'yi bu kripto sektörüne işte geleneksel piyasaların kripto sektörüne entegre olduğu süreçte Türkiye'nin yani şahsına münhasır olarak sahip olduğu bir avantaj var mı diğer ülkelere nazaran? Yani ne avantaj görüyorsun Türkiye'de bunu?

Yani ses ya avantaj olarak görebileceğimiz şey şu. Eee nüfus yapısı her ne kadar kaybetmeye başlasak da o şeyi avantajı. Hala genciz yani. Hala yaş ortalaması 3334 civarında Türkiye'de. Eee bu çok değerli. Özellikle Avrupa'ya karşı belki işte Asya'ya karşı eee çok büyük bir avantajımız yok bu anlamda ama özellikle eee batıya göre çok daha genç bir nüfusumuz var ve ilgi oda burada olduğun olan insanların da her birinde gördüğümüz gibi daha gençlere hitap eden bir durum var. Eee en büyük avantajımız bence bu. Eee ikincisi adaptasyon bizde çok hızlı oldu borsalar sayesinde. Yani Paribun'un eee çok büyük bir katkısı

var. Çünkü ilk onlar işte altcoin listelemeye ve sonrasında eee daha retail'ı içeri almaya onlar başlamıştı. İlk hatırladığım eee ben de 2017'de başladım ama biz ben tabii daha konvansiyonel taraftan geliyorum. Herkesin bahsettiği o şey benim eee o taraftan geliyorum. E biz arbitraj yapıyorduk yani o zaman işte şeyle eee işte yurt dışındaki borsalarla Türkiye arasında, Paribo arasında Etherium'da %10 fark oluyordu mesela 2017'de. Eee ama pasaportla sadece hesap açılıyordu.

Benim o zaman yurt dışında Bilgi Üniversitesi'ni bitirmiştim. Oradaki yabancı arkadaşlarımın her birinin kripto hesaplarını ben yönetiyordum. Oradan alıyordum. Parıya gönderiyordum, satıyordum. Swift yapıyordum. Böyle sürekli olarak arbitraj falan yapıyorduk. daha gelenekselde bildiğimiz işleri yapıyorduk. Eee, bugün artık hani her şey çok globalleşti ve eee, az önce işte söylenen hacimler ve şeyler eee, büyük oranda vadelide dönüyor. Benim Türkiye ile ilgili en büyük endişem burası açıkçası. Belki evet hani vadeli piyasalar eee bir finansal okul olarak açısından bakarsak büyük bir risk gibi gözükse de gerçekten gelirin büyük kısmının elde edildiği ve aslında getirinin de götürünün de asıl olduğu yer orası. eee bizim en büyük eksiğimiz

regülasyon tarafında o. E umarım orada da adım gelir. Eee diyeyim. Eee ama hani Türkiye adaptasyon ve nüfus anlamında inanılmaz bir avantaja sahip bence. >> Ağzına sağlık abi. Eee ben bir dezavantajla başlayayım ilk başta. eee, bilgi eksikliği ama bilgi eksikliği şöyle bir bilgi eksikliği. Mesela işte atıyorum kriptografi 1972'de Kanada'da üniversitelerde master programları vesaire olarak başladığında şöyle düşünün, oraya giden öğretmenler, onların eee, çocuklarının onlardan öğrendikleri ve onların çocuklarının çocukları dediğimiz bir üç jenerasyonlardan baksam bir bilgi eksikliğimiz var burada. Kriptografiye ve özellikle eee, teknoloji altyapısı olarak. Eee, bunu son 1520 sene önce

avantaja döneceğim hemen. Eee, Türkiye'deki bankalar aslında yavaş yavaş eritmeye başladılar. İnanılmaz güzel bir atılıma geçtiler ve dünyanın en iyi banka endüstrisinden bir tanesi oldu Türkiye. Eee, şu anda da hatta dünyanın en büyük 16 eee, undreset management'a sahip yanlış bilmiyorsam Türk bankaları. Eee, o yüzden çok aslında avantajlı bir aset havuzumuz var. eee, varlık havuzumuz var Türkiye'de. Ve bu varlık havuzu da aslında jeopolitik olarak Türkiye'nin yerinden dolayı çok fazla eee, ülkeden bir kapitali ülkeye çekip bu asetler üzerinden, bu varlıklar üzerinden değerlendirebiliyor. Likit varlıklar üzerinden. Bu bence bir avantaj. İkinci avantaj fakirliğimiz ne yazık ki eee ekonominin son 20 senede inanılmaz bir şekilde aşağı düşmesiyle beraber nakite erişim, özellikle borca erişim, eee

dolara erişimi, eee bunların hepsi zorlaştığı için şu anda çok büyük bir arz var ve bu arz da aslında bana devlet versin arzı değil. Ben nasıl elde ederim arzı? Eee ben bunun çok büyük bir avantajı olduğunu görüyorum. Eee çünkü hani risk almayı seven bir toplumuz. Eee bir şeyi parçalayıp yeniden birleştirmeyi seven bir toplumuz. yeniden her şeyi öğrenmeye alışık bir toplumuz. Çok hızlı unutan bir toplumuz. Eee ve bu aslında bizim için çok büyük bir avantaj. Çünkü bir altyapısı olan bir banka dünyasının eee ne olduğunu bundan 10 sene sonra Türk halkı hatırlamayabilir. Eee eğer ki elindeki yeni teknoloji çok daha fazlasını veriyorsa onun istediğinden orada bir avantajımız olduğuna inanıyorum. Eee dördüncü benim kişisel düşüncem eee medeniyet. Yani bizim topraklarımız

medeniyetten gelen bir toprak ve bu topraklarda biz paylaşmayı ve birbirimize destek olmayı çok iyi öğrendiğimiz için ben ne kadar da kavga, ne kadar da işte dinamik price dediğimiz bir olay vardır ya mesela hani gidersin Kapalı Çarşıya herkes aslında marjını bir yerden götürmeye çalışır. Bu market sinyalidir zaten. Yani bizim kriptoda erişmeye çalıştığımız market sinyali çok hızlı bir şekilde bir bilginin sağladığı düzenli bir market akışı var. Ve bu bizim toplumumuzun içine embed edilmiş bir şey. O yüzden ben çok avantajlı olduğumuza inanıyorum. Ve ileride de zaten Türkiye'nin sadece kripto değil teknoloji de dünyanın en büyük ülkelerinden biri olacağına eminim kişisel olarak.

>> Nasıl istersen? >> Eee, ya ben aslında şeye katılıyorum. Gerçekten Türkiye dünya ölçeğinde finansal teknoloji açısından çok iyi bir yerde. Yani yurt dışında yaşayanlar özellikle Avrupa'da, Amerika'da görmüşlerdir. Türkiye'deki finansal enstrümanlar son kullanıcıya bu kadar rahat eee bir ortam sağlamıyor. Bunun farklı nedenleri olabilir ama biz o açıdan bence oldukça öndeyiz ve bu da bizim aslında son kullanıcıların yeni finansal enstrümanlara daha hızlı adapte olmasını da sağlıyor. Bu kriptonun ilk gününden beridir hani 2017 dediğimiz bir dünyadan bahsedersek örneğin Türkiye için 2017'den beridir herkes çok hızlı bir şekilde adapte oluyor. Eee bu da daha fazla yeniliğe açık olduğunu da

gösteriyor. İşte burada işte kaldıraçlı işlemler regülasyon tarafından izin verilmiyor olsa da şu anda Türkiye'de çok ciddi bir şekilde yapılan bir şey. Yurt dışındaki platformlar kullanılarak. Ama bunu biz ülke olarak lehimize çevirebiliriz. eee bu anlamda zaten görüşmeler de yapmaya devam ediyoruz. Bunun dışında da blockchain'in getirdiği bir e avantaj da var. Halihazırda bildiğimiz, kullandığımız bu finansal enstrümanların blockchain'e taşınması da yine global ölçekte çok daha hızlı olabilir. Eee bu altyapıya, bu genç nüfusa sahibiz aslında şu aşamada.

Bunlar bence çok pozitif şeyler. Eee, öbür taraftan baktığımızda da geleneksel finansın, bankaların blockchain'e, kripto teknolojilerine girmeye başlaması da aslında bu alandaki güveni de arttıran bir şey. Çünkü kullanıcıların bir bölümü her ne kadar zaten bizim gibi platformlara fazlasıyla güveniyor olsa da, eee, bankalarla beraber daha farklı bir güven inşası daha meydan oluşturulmuş olacak. Ya bu da içeride henüz kriptoya dahil olmamış insanların da eee sürece dahil olmasını sağlayacak. Bu da farklı bir güven inşası aslında burada hem bize hem bankalara çok eee rol düşüyor. Eee ülke olarak da bence şu aşama şu ana kadar iyi bir şekilde

handle ediyoruz bunu. Daha da güzel fırsatlar var değerlendirebileceğimiz diye düşünüyorum. Ya zaten arkadaşlar en kritik şeyleri söylediler de bence eee makro ve mikro olarak ikiye bölmek lazım. Y mikro olarak son kullanıcıya ulaşma genel baştan sona teknolojinin kullanım eee süreci çok iyi. Ama makro olarak İstanbul ve Türkiye eee Dubai olabilirdi. Yani Birleşmiş Arap Emirliklerinin özel sektörü teşviki eee akli yani içeriye çekmesi hem maddi hem manevi olarak teşvik etmesi. Yani bunu biz yapabilirdik. Türkiye olabilirdi. Yapamayız demiyorum ama şöyle çok ciddi bir dezavantajımız var.

Oradaki adam 30 sonrayı düşünebiliyor. Çünkü seçim yok ve hani bunun bir avantajı var. Yani adam ne kadar ya otokratik bir şey olsa da adam diyebiliyor oke 30 sene sonrayı düşüneyim ve şöyle yapayım ya hani onu biz nasıl Türkiye'de emulate ederiz? Çünkü burası zaten bir geçiş ülkesi. Fiziksel olarak da zaten farklı dünyaları birbirine bağlıyor. Hani İstanbul, Dubai gibi fintech'in sadece değil yarın bir gün yapay zekanın da içinde olan fintechin çok güzel bir HQ'su olabilir. Hani buna biz yeteriz yani. Hani zaten buradaki bütün firmaların yarısı gelse yeter zaten. O yüzden umudum onu teşvik edici regülatörler, bürokratlar ve onlarla çalışmaya hazır özel sektör oyuncuları

da olursa geleceğin makro oportunity'lerinin artmasını çok isterim. Yoksa bunda arkadaşlar her şeyi zaten çok iyi özetledi. >> Çok teşekkürler. Harika bir alan açtınız sonraki soru için. Eee, şimdi dediğin gibi çok daha geliştirebilir bir alan fakat sormak istediğim şey tam olarak işte MASAK'tan, SPK'dan tam olarak nasıl zorluklar yaşıyorsunuz? ya da neyi değiştirmek isterdiniz? Yunus hocamla başlayalım. Tam olarak e Anadolu hocanın dediği gibi yani bir Dubai olmanın önündeki en defasında sorun yaşayarak başlıyorum.

Eee aslında bizim vergi oranlarımız çok iyiydi. Eee 2020'ye kadar %20'ydi kurumlar vergisi. Ta ki işte önce pandemiyle 22 oldu. Kurumlar finansal kuruluşlar bizim için 25 oldu. Sonra deprem oldu. 25 ve 30'a çıktı. ve kalıcı olarak çıktı. İlk başta geçici olarak geldiği söylenmişti. Kalıcı oldu ve artık hani finansal bir kuruluş için 30 vergi oranı Avrupa kadar yüksek olması da yüksek bir oran ama tabii Dubai ile falan kıyaslanmayacak kadar yüksek. Eee 20 iken görecekt yatırım yaptığı bir ülkeydik. Artık iyice kesildi o. E teknoloji tarafında ama şöyle güzel gelişmeler var. Biraz eee oraya belki girebiliriz. Eee işte GSF diye bir konsept çıktı. Girişim

Sermayesi Yatırım Fonu konsepti. Single Asset sizin herhangi bir varlığa yatırım yapabildiğiniz nitelikli yatırımcı olmanız gerekiyor. Ama nitelikli yatırımcılık şartı 10 yıldır 1 milyon TL'de tutulduğu için artık o kadar zor bir şey değil. Hani her ve beyana dayalı herkesin olabildiği bir şey. Eee GSY'lerle birlikte piyasadaki fonlama mekanizması birazcık iyileşti. Bayağı iyileşti aslında. Herkesin daha kolay fonlamaya ulaştığı bir yere geldik. Bu çok iyi. Bir de tabii ki teknoparklar var burada. Teknoparklarda doğal olarak işte vergi avantajları sağladığı gibi eee yeni bir regülasyon geldi 2 sene önce. Teknopark'ta faaliyet gösteren her şirket teşviheğe tabi olduğu tutarın %2'si kadar GSF almak zorunda dendi.

Geçtiğimiz yıl %3'e çıkarıldı. Dolayısıyla eee her teşvik alan şirketin yeni girişimlere eee destek olması için bir mekanizma kuruldu. Eee bence çok iyi bir mekanizma. İşte biz de Teknopark şirketiyiz. E, elde ettiğimiz cirun %3'ü kadar vergi ödemediğimiz için %3 kadar GSF alıyoruz. O GSF'ler başka startup'lara yatırım yapıyor. Ekosistemi böyle eee besleyen bir yapı var. O açıdan eee şeyin gelişiminin yani startup gelişimi için güzel bir yer olduğunuzu düşünüyorum. Evet, vergide çok dezavantajımız var kurumsallarda ama startup'larda eee çok iyi avantajlar var burada. Eee regülatörden ne bekleriz?

eee konusu ya çok uzun bir liste eee olur burada. Muhtemelen herkes ayrı ayrı söyler. Eee ama hani benim ilk etapta beklentim bir kere eğer biz bu paranın yurt dışına çıkmasını istemiyorsak eee yani regüle şey istemiyor belli ki vadeli işlemlerin kesinlikle Türkiye'de regüle edilmesi lazım. Ama bence çok hızlı şekilde eee fon mekanizmalarının devreye girmesi lazım. Yani ETF'ler, fonlar. Çünkü eee Evet. Şey, eee, bireysel kendisi bu işlemleri yapıyor ama bireysel kendi yaptığı işlemlerde başarısız olma oranı çok daha yüksek.

Eee, bunun kurumsal yatırımcılar tarafından yapılıyor olması lazım. Dünyada olduğu gibi, Amerika'da başladığı gibi. O yüzden bizim aracılık tebliğinin yanında hızlıca kurumsal yatırımcı tebliğini yani aslında portföy şirketlerinin de bu işe dahil olduğu eee, bir yapıya ihtiyacımız var. Ve bence en önemlisi eee, buradaki uzmanlaşma ile ilgili lisanslamaya ihtiyaç var. Y şeyler için var şu an. Kurumlar için sadece aracılar için, borsalar için var ama personel için hala yani SPL'nin lisansları var ama hiçbiriyle hiçbirinde kripto ile ilgili hiçbir bir tane bile soru yok.

Dolayısıyla tamamen buraya yönelik bir lisanslama, buraya yönelik bir eğitim yapısı ve sonrasında o lisansa sahip insanların varlık yönettiği bir yapı. Açıkçası benim ilk beklentim. Ağzına sağlık abi. Eee, şey bir şey yok. Soruyu hatırlıyorum ya. Eee, önce bir cevap vereyim sonra soruyu cevaplayayım. Ben şey düşünüyorum. Eee, yani abi teknoloji bir ürün üretmeden regülatör regülasyonu koymasın hiçbir yere. Çünkü zaten bildiği bir şey yok. Eee, fonun tokenizasyonu nasıl yapılır?

Font tokenizasyonunun altyapısını nasıl kuracaksın? Burada cast volları nasıl yapacaksın? Hani burada o kadar fazla detay var ki şu an regülatör çıkıp oraya bir tane yası koyacak. Ben gideceğim onun nasıl yapılacağını yine gösterip yine o regülasyonu farklı bir şekilde yapıp yine eee hani teknoloji ve ürünün bir product market fit'i bulması lazım ki regülatör gelsin bunu araştırsın ve bunun üzerine bir regülasyon yapsın. Ben inandığım eee nokta o. Bunun için de fond yönetim şirketleri işte bankalar olsun, onlar olsun zaten çalışmaları var. Ama ben her zaman şunu öneriyorum. Ürünü çıkar bakalım kim alıyor senin Türkiye'deki para piyasası fonunu ya da oynuu. Ondan sonra onun teknolojik altyapısını yap. Ondan sonra regülatöre gitti de ki abi ben bunu yaptım, böyle yaptım, şu şekilde yaptım, şunları kullandım. Haberin olsun bunu benimle beraber çalışır, regülasyonu çıkartır

mısın? Olması gerektiğine inanıyorum ben teknolojiyle ilgili herhangi bir şeyin. Eee, ikincisi Türkiye'nin bugünkü durumu yani mesela SPK'dan işte ondan bundan ne isterim? Islak imza gibi saçma bir şey var. Onu değiştir derdim mesela. Eee, çünkü Türkiye mutual dep denilen bir şeyin tek yani nadir ülkelerden bir tanesi bunu yapabildiğin kobyerin birbirine borç olarak receivable verebildiği çok nadir ülkelerden bir tanesi. O yüzden ıslak imza dediğin şey saçmalık. Yani teknoloji dünyasında özellikle bu noktadayken hala noter falan kullanıyoruz. Başka konu eee ama şöyle bir gerçek var. Senin aslında senin daha demin dediğine eee itafen yani Dubai olayıyla ilgili external yani inclusive ekonomiler var dünyada. Bir de exclusif ekonomiler var bildiğiniz

üzere. Türkiye bir noktada inklusif bir ekonomi altyapısıyla çıkmıştı. Bu ne demek? İşte gelin paranızı getirin burada teknolojiyi yapın. İşte üretimlerinizi yapın. Çok produktif bir ülke bu arada Türkiye. Eee son 20 senedir gittiği yer daha çok eksklusif. Bu ne demek? Benim param içeride kalsın. Benim param dışarı çıkmasın. Şunu yapmasın. Benim param. Benim param. Benim param. Senin paran değil abi bu. Yani bu devletin parası değil. Bu halkın yarattığı bir varlık. Bu varlıktan yaratılan bir değer var ortada. Ve bu insanların değeri ve bu değer dünyanın değeri, toplumun da değeri değil. Ve bu değerin paylaşılması lazım. Bu değerin akması lazım. Dünya çapında farklı farklı alanlarda başkalarıyla dokunması lazım. Hani o trade rout'unun kapatılmaması lazım Türkiye'de. Ve şu anda ne yazık ki 20 senedir bu trade rout'ları kapatıldı. Hem teknolojik

üretimde kapatıldı hem produktif alanlarda kapatıldı ve bunu da kriptoda da regülasyonda da görüyoruz. O yüzden benim aslında burada inandığım SPK, MPK değil. Daha çok ülkenin içerisinde regülasyonu yazan herhangi bir insanın para içeride kalmasın. Biz nasıl değer yaratıyoruz ki aslında bu değeri, bu değeri insanlar gelip buraya sahip olmak ya da bir ortağı olmak, paydaşı olmak ister mentalitesine dönmemiz gerektiğine çok inanıyorum ben kişisel olarak. Eee, ben biraz daha soft bir yerden bakacağım. Çünkü eee, son böyle 6 ayımız falan regülatörlerle geçti, tebliğlerle geçti. Hatta bir dönem yani her şeyden çok tebliğ okuyordum. eee, bir şey anlatılınca bir girişimciyle, bir kripto

projesi, Deffi vesaire konuştuğumuzda bile hep böyle regülatör bakış açısıyla baktığımı fark ettim. Öyle bir hastalık olmuştu artık bir dönem. Ya şu ana kadar yaşadığımız en büyük eee sorun diyeyim hani standardizasyonun olmaması. Çünkü eee hepinizin de aslında söylediği şeyi destekliyor. Çok hakim oldukları bir dünya değil. Bir şekilde öğrenmeye çalışıyorlar. tüm borsalarla ciddi bir iletişim kurmaya çalıştılar, konsensuss yaratmaya çalıştılar. Ama eee yine karar vericimler birazcık böyle yukarıdan ve farklı bakış açısıyla bakıyorlardı. O yüzden travel rule işte SPK tebliğleri, MKK kayıtları şu anda

bambaşka eee bir dünyadan eee söz ediyoruz. Aslında bu yapı eee Mika gibi ya da işte Dubai'deki Vara gibi daha standardize edilmiş bir şekilde çıksaydı hepimizin işi çok daha kolay olacaktı. Bence en büyük eksik veya yap çözülmesi gereken en büyük şey bu. Hani hala geç değil çünkü çok yeni zaten. Eee bunu çözmek büyük bir avantaj kazandırır. Çünkü hepimiz aslında bunlara bir şekilde uyumlu olalım. İnsanlara daha güvenli, daha şeffaf bir alan yaratalım peşindeyiz. hem bankalar, hem kan kurucular, hem borsalar. Çünkü bunu yaptıktan sonra biz eee DEF'da da örneğin yepyeni şeyler deneyebileceğiz.

Çünkü daha regüle, daha güvenilir bir alan yarattığımızı anlatmış olacağız, kanıtlamış olacağız regülatörlere. Kullanıcılar da zaten bize daha fazla güvenebilecekler. O yüzden bu standardizasyon bence biraz daha böyle yakın ilişkide olduğumuz kişilerle şart. Umarım biraz daha ilerler o taraf. eee daha standart bir dünyaya hizmet etmeye başlarız en azından regülasyon açısından. >> Eee arkadaşlar zaten her şeyi söyledi. Benim de çok yani şey iyi olurdu. SPK'da bir >> senden başlayacağım hocam sor.

>> Yani hiç sorun değil. Eee SPK'da bir kripto dairesi olsa iyi olurdu. Yani şey doğrudan muhatap olabileceğim yani hani en azından dedike bir şekilde eee piyasadaki bazı oyuncuların konuşabileceği eee şey kritik yani insanlar şeyi anladı. Eee yeni bir piyasa olduğu için ister istemez okey regülasyon gelecek piyasa ölecek. Regi regülasyon piyasanın büyümesine çok yardımcı oluyor. Bunu herkes anladı zaten. Bütün farklı örneklerde de bunu gördük. Her seferinde küçük dip dalgalar olsa da sonradan büyüyor. Çünkü güven meselesi bu. Zaten konvansiyonel piyasanın buraya girme çabası içerisinde en büyük tutunduğu olaylardan biri de bu güven. Zaten o yüzden büyük olacaklarını düşünüyorlar. Bankalar yeni projeler açıkladığında veya yeni alımlar, satımlar yaptıklarında. O yüzden umudum

sadece muhatap olduğumuz insanların eee yani uzun bir süre boyunca orada kalıp bizimle muhatap olmaya devam etmeleri ve hani haberdar olmaları gelişimlerden. Yani biz de onlardan haberdar olalım. Onlar da bizden haberdar olsun ve onun dışında da arkadaşların söylediği her şey zaten. >> Ek olarak bir de TÜBİTAK burada aslında önemli bir rol oynuyor. Hani o da çok önemli bir paydaş. Hem bankalar için hem SPK için hem bizim için. Eee orada çok yetkin isimler var. Çok güzel eee backgroundu olan isimler var. biraz daha oranın büyümesi belki daha fazla sürece dahil olması da herkesin işini kolaylaştırır. Daha yetkin isimlerle de böylece iletişimde olmuş oluruz hep beraber.

>> Teşekkür ederim. Eee, şimdi ben crypto native olduğum için tam olarak şimdi bu teknolojiyi geliştirirken bunun tam kullanım alanın işte gerçek hayatta insanların karşısına nasıl çıktığını çok kaçırıyorum sıklıkla. Yani atıyorum bir blockchain'i gelişirken işte onun altındaki teknik yapısına hakimim ama işte insanlar nezdine indiğin zaman tam olarak bunun nasıl karşılık bulduğunu işte hangi alanlarda insanların bunu kullanabileceğini işte stable coin olur, ödeme yöntemleri olur, işte staking olur vesaire. Eee Türkiye'de bu durum nasıl sizce? Yani insanlar daha çok hangi >> beni böyle halktan mı gördün abi ben şurada dışarıda dışarıda böyle kullanıyorlar. Eyvallah.

>> İnsanlar nasıl eğilim Türkiye'de bu konuda? Yani hani bizi şahsen teter olarak konuşacağım. Bizi eee hani şimdi doğru terminolojiyi kullanmam lazım. Çok ayıp bir şey söylemek istemiyorum da hani finansal literatür hiyerarşisi içerisinde hani genel grup tabii ki de bizi enflasyona karşıt bir araç olarak kullanıyordu uzun bir süre boyunca. Çünkü memleketimiz çok ciddi bir TL devalüasyon sürecinden geçti. eee, pek çok insanın hayat standardı, hayat kaliteleri etkilendi. Teter burada onlara bir olanak sundu. Tabii ki de bizim arzu ettiğimiz use case bu değil mesela. Ya benim istediğim şey Swift'te paranı yedir mi? Bu kadar basit hani.

Çünkü ödeme mevzusu kompleks. Onun için daha Türkiye'nin çok fazla adım atması lazım ki herkes doğru şekilde bunu yapsın. Herkes doğru şekilde devlet de karını etsin, başkaları da şey olsun, kara para aklıma olmasın, şu olmasın filan. Our zaman alır. Benim için önemli olan Swift muhabbetiydi. Yani sen yurt dışına paranı göndereceksin veya buraya alacaksın. Hani alakasız affedersiniz hiçbir şey yapmayan bir firmaya niye 50 dolar ödüyorsun? Bu kadar. O yüzden bunun da zaten pek çok örnekte gördüğümüz üzere bir fark yaratabildik bu konuda insanların adına. Daha da inklusif bir şekilde daha da fazla insanın bunu kullandığı ortamlarda inşallah oluruz. Bu da nasıl olur? Bizim gibi tırnak içerisinde early adopterlar zaten bunu kullanır ama hani tek bir

bankayla ömrünü geçirmek isteyen hanımefendi de bir noktada o banka zaten bunu entegre ettiğinde bundan yararlanır. Bu bir zaman meselesi. Öyle görüyorum yani. >> Ya bunu biraz Deffi perspektifinde aslında eee yanıtlamak lazım. Çünkü son kullanıcı Deffi'ı henüz çok anlayabilmiş de değil. Bir early adaptör grubu var. E muhtemelen buradaki herkes ama dışarıdaki kullanıcı için hala bir bariyer var orada. Burada bence yine bizim gibi >> bu arada hala kendimizi early olarak tanıtıyor muyuz yani? Yani o kadar >> still early bence ya. Difa için tabii tabii. Aynen. Yani DIFA için hala öyle.

Bilmiyorum burada herkesin bir cüzdanı vardır diye düşünüyorum. Deffi cüzdanı ama dışarıdaki katılımcılara sorduğumuzda bence oran şartı mesel >> var değil mi? Sen de şimdi >> şimdi böyle bir bakış açısıyla cevaplayacak olursam burada yine bize çok iş düşüyor. Çünkü biz kullanıcıların halihazırda güvendiği bir platformuz örneğin ve hem şahsi görüşüm hem de ben bence Paribun'un vizyonunda da bu var. Biz de bir merkeziyetsiz dünyaya doğru gideceğiz. Bu merkeziyetsiz dünya tamamen anonimilik anlamında değil ama insanlara güvenli bir şekilde eee onchain işlemler yaptırabildiğimiz, bambaşka enstrümanlar sunduğumuz bir dünya. Yani buraya gitmek zorundayız hep

beraber. Burada işte account abstractionlar, kullanıcılara daha iyi bir onboarding süreci deneyimi yaşatmak gibi bariyerler var. Onları açtıktan sonra kullanıcı aslında tamamen eee halihazırda gelenekselde çok fazla olan bildiği enstrümanlara eee yeni teknolojilerle erişmiş olacak. O yüzden hani DFI'yı böyle bir laboratuvar gibi değerlendirebiliriz. Biz orada böyle deneysel şeyler yapmaya çalışıyoruz. Yapmaya devam edeceğiz. E yarın öbür gün bu eee deneylerin sonucunda çok güzel ürünler ortaya çıkacak diye düşünüyorum. Kullanıcılara da bunu ne kadar iyi anlatabilirsek bence adaptasyon o kadar hızlı olacaktır.

>> Ağzına sağlık. Eee ben birkaç tane şeyden gideyim. eee gerçek eee son 20 senedir araştırılmış ve bunun eee dünya çapında aplikasyonu yapılmaya çalışılan birkaç projeden bahsedeyim. Eee bir tanesi credit netting diye bir sistem. E nedir mesela? Benim sana 10 dolar borcum var. Senin ona 10 dolar borcun var. Senin bana 10 dolar borcun var. Ortadaki borç 30 dolar ama aslında borç yok ortada. Çünkü herkesin birbirine borçlu olduğu bir noktadasın. eee dünya ekonomilerinin şu an nereden baksanız ülke bazında %15 %20 borcu halk arasında ve iş SM'ler arasındaki bu kadar böyle bir borç sistemiyle dönüyor. Benim daha demin ıslak imza dememin sebeplerinden bir tanesi de buydu. Biz kaç sene oldu?

3 sene falan oldu, 4 sene falan oldu. Coszmos blockchain'i yazan kurucu ortaklardan bir tanesinin Türkiye'ye gelmesi. İşte eee SA'ye 1 milyar dolara şirket satmış bir adamın Türkiye'ye gelmesi hep beraber yarattığımız bir algoritma. Neden? Çünkü Türkiye'de e-fatura sistemi var. Ben bugün e-fatura sistemine girebilirim. Bu girdiğim e-fatura sistemine bir tane credit netting algoritması koyabilirim ve KOBİR arasında ve insanlar arasındaki borç oranını %15'i %20'yi indirebilirim. Bir enflasyon indi ortalama %5 ile %10 direkt blockchain teknolojisinin çözdüğü bir olay. Yarın yapabilirim. Tek ihtiyacım olan şey ıslak imzanın kaldırılması. Eee, iki bugün eee Türkiye'de sizin tuttuğunuz paranın, elinizdeki TL'nin düzenli olarak yani şu TL'nin şu olduğunu anlamak lazım. Ya da

para birimlerinin özellikle bazı noktalarda bir devlet borcu üzerinden değerleniyor bu para birimleri ve devletler bunun üzerine consumer product index dediğimiz işte eee ürünler üzerinden de enflasyonlar açıklıyor. Senin bugün Türkiye'deki TL'nin enflasyon değerinin içinde mesela anchoviz diye bir şey var. Eee enflasyonu etkileyen yani eminim sizin hiçbirinizin şu anda dolabında anchoviz yoktur mesela. Eee, bu tarz bir sistem ne demek? Sen devletin sana verdiği borcu bir değerleme olarak dağıtıyorsun. Enflasyon olur, o olur, bu olur. Bu inklusif sistemler dediğim şey buydu.

Çevirelim abi tekrardan olayı. Liquidit asetler. Türkiye dünyada en büyük ülkelerden bir tanesi. Liquid asetlerde Türkiye bankaları şu an dünyada 1617 en büyük bankalardan bir tanesi. Bu insanlar likit fonları dünyada çoğu ülkeden çok daha iyi menaje ediyorlar ve dünyanın çoğu parası buraya geliyor. Biz sadece kripto teknolojilerini kullanarak bu likidetlerin aslında bir Türk indeks fonu gibisinden yarattığı değerleri TL'ye bağlayıp senin eline veririm. Devlet borcu olmaz. Sen bankanın likit fonuyla beraber ödeme sistemlerine girersin. Paran depreciate olmaz.

Ne oldu? Ortalama %12,5 enflasyon indi. Ne oldu? %20 2,5 %25 nereden baksan enflasyonu iki tane blockchain aplikasyonuyla biz indiririz bir ik seneye zaten. Böyle US casler var elimizde. Eee benim inancım aslında bu tarz teknolojilerin ciddi anlamda iyi anlaşılması. Ben o yüzden regülasyona böyle tepkiler veriyorum. Regülasyon SPK'nın başına kriptodan bir insan koy. Yani biz 10 senedir on the ground gidiyorsun işte Venezuela'ya, Kolombiya'ya, orada burada biz gidiyoruz insanlarla konuşup araştırmalar yapıyoruz. on binlerce insan var dünyada sırf bu dönemlerden geçmiş ve teknolojilerin nasıl gelişeceğini konuşan bu bir gamble olayı değil yatırım olayı değil sadece bu ekonomik sistemlerin kurma teknolojisi. Bugün AI geldiğinde AI

information'ını verify etmesi bir bilgiyi gerçek bilgidir bu eee IOT bir device tarafından kanıtlanmıştırı sen blockchain'in immutability'si üzerinden kullanacaksın. Yani bu biz bunları real world asetlerdi, para birimleriydi, oydu buydu diye kısıtladığımız noktada regülasyondan da bunu istediğimiz noktada yine 10 sene önceki ALP'e geri dönüyorum. Ben diyorum ki abi ben yine 10 sene sonranın teknolojisini yapmaya çalışıyorum bu regülatörlere karşı. O yüzden benim kişisel hani buradaki inancım gerçekten bir teknolojide early diyoruz ya gerçekten earlyyiz ama sandığınız şekilde early değiliz. eee anlama konusunda ve öğrenme konusunda çok erkeniz ve hep beraber bence bunları bu kaslarımızı geliştirip regülatöre vesaire vesaire ihtiyacımız kalmadan bu

toplumu çok ileri itebileceğimize inanıyorum ben. Eee önümüzdeki bir iki sene boyunca >> ben bireyseldeki use case tarafına bir eee döneyim tekrardan. Eee kurumsal tarafta evet eee şeye katılıyorum. eee borçları netleme hesabının inanılmaz bir yani en azından borç yüküyor anlamında şirketlerin bilançolarını inanılmaz rahatlayacağ rahatlatacağı konusuna %100 katılıyorum. Eee e-fatura sistemiyle de çok mümkün yani altyapı var gerçekten.

Eee bireysel taraftan bakacak olursak ya ü tane işlem var aslında bankacılık dediğiniz işlemde. Eee debit, kredit hani borç alırsınız, borç verirsiniz bir de transfer yaparsınız günün sonunda ü tane işlem var. eee blockchain bunların tamamını çok ucuza yaptırabiliyor. Özellikle transfer tarafı çözüldü. Eee orada artık hani eee herhangi bir derdimiz yok. Eee burada aslında borç alma ve borç verme kısmı ile ilgili hala ilerlenmesi gereken çok yer olduğunu düşünüyorum. Tokunizasyon burada bütün çözümü aslında yaratıyor. Varlığa dayalı menkul kıymet diye bir şey var Türkiye'de. Eee 2016'da falan çıktı. Eee çok iyi ilerlemedi süreç. Tokenizasyonun aynısı aslında baktığımızda konsept olarak. Eee, yani ben bugün, eee, döviz

borcu almak istediğimde bankacılık sistemi bireysele döviz borçlanmayı yasakladı. 2004'te, eee, Ali Babacan yasaklamıştı o zaman. Eee, çok doğru bir karardı. Çünkü bireyler döviz riskini eee, yönetemeyecek kadar, yönetemeyecek insanlar yani genelde şirketler için serbestti ama bireylere yasaklanmıştı. Ama ben bireysel olarak bunu Deffi'da yapabiliyorum. Ama yaparken teminat koymam gereken şey başka bir kripto varlık. Bence şu an aşılması gereken en büyük engel bu. Yani son kullanıcının benim evimi de teminat gösterip 4,5'tan AV'den dolar kredisi alabiliyor olmam lazım. Arabamı da yapabiliyor olmam lazım aynı şekilde. Çünkü bankaya evimi ipotekleyip para çekebiliyorsam çok

yüksek faizle burada da bunu token haline getirip oraya stake edip bir getiri elde etmeden teminat olarak bırakıp borçlanabiliyor olmam lazım. Bence asıl eee use case şey için bireysel için burada olacak. Transfer işinde bence herkes çok aktif kullanıyor. Evet, Deffy da değil. Çünkü borsalar üzerinden de yapılabildiği için oradaki kullanıcı sayımız çok yüksek. Eee, oraya bence daha adapteyiz. Ama özellikle bir şeyi teminat verip de eee, borç alma işi, eee, tarafında gidecek yol var. Onun da bütün işi tokenizasyondan geçiyor. Eee, benim en kritik gördüğüm yer burası ki eee, Alplerin zaten bildiğim kadarıyla ana işi de eee, orası. Ben tabii saklama bankacılığı tarafıyla çok yakın çalışıyorum. Sizin de çok yakın

çalıştığınızı düşünerek söylüyorum. Yani eee saklama bankacılarıyla sürekli çalışmak zorundayız. Çünkü her yatırım fonu bir Saklama Bankası'a tutulmak zorunda. Aynı kriptoda da regülasyon da o şekilde geldi. %95'lik bir limitle tutulması gerekiyor. Eee token tokenizasyonda da gün sonunda böyle olacak. Yani ben varlığımı aslında hala bir bankaya hipoteklemiş olacağım. banka onun karşılığını e token olarak tutuyor olacak. E çok kolay bir şey bizim için. E umarım en hızlı zamanda e gelir. >> Çok teşekkür ederim. Ağzınıza alakalık.

Buyur hocam. >> Çalışıyor mu? Aynen. Aklıma bir soru geldi. Sen şimdi şey söylediğinde. Eee biz zaten şu an exchange'leri kullanıp çıkabiliyoruz mesela. Abi sana soracağım. Swift'in kestiği parayı şu anda komisyon olarak exchange aldığında o paranın girip çıkması için ne düşünüyorsun o konuyla ilgili? >> Yani aynı miktarı almıyor. >> Ok. Yani çoğu exchange en azından benim bildiğim kullandığım bütün centralized exchangeler çok daha küçük bir miktar alıyor. Transaction değil mi? Biri muhtemelen. >> Evet. Zaten bir de competition o kadar ağır ki yani transaction fiilleri almayan borsa sayısı o kadar arttı ki hani çok şey >> yani şu an mesela of redemption yapmak istemedik. Bankaya para çekmek istediğinin cost farkları nedir mesela Swift'le? Hiç biliyor musunuz? Sıfır.

Yani zaten çok çok işte yani. Çünkü Swift full charge ediyor ve şey pek çok opsiyon insanların kullanabildiği sıfır trction fil. >> Süper. Merak ettim. Ben sana tam sağlık. Eee, bir şey